Rusz Głową

W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku dr Paul Dennison próbował odnaleźć drogę wyjścia z własnej dysleksji. Wymyślił metodę zwaną kinezjologią edukacyjną lub "gimnastyką mózgu". Jej ćwiczenia ułatwiają wszelkiego rodzaju uczenie się i są szczególnie skuteczne w odniesieniu do nauki szkolnej.
Paul Dennison był pedagogiem. Przez całe swoje zawodowe życie pracował nad zrozumieniem współzależności rozwoju fizycznego, panowania języka i osiągnięć intelektualnych. Próbując samemu wyjść z problemów doskonale rozumiał, z czym na co dzień borykają się dzieci, które mają trudności w nauce. Gimnastyka mózgu zrodziła się z jego doświadczeń, które zdobył pracując nad rozwojem programu szkolnego i psychologii eksperymentalnej na Uniwersytecie w Kalifornii Południowej. Dennison opracował szybkie, proste ćwiczenia, które przynoszą korzyść każdemu uczącemu się.

Zwykł powtarzać, że "Ruch jest drzwiami do uczenia się" mając zapewne na myśli, że jest kluczem do integracji trzech wymiarów, z których jest zorganizowana całościowa praca mózgu:
• wymiar lateralności lewa-prawa: myślenie, przetwarzanie, komunikacja,
• wymiar skupienia przód-tył: czucie, uczestnictwo, koncentracja, rozumienie,
• wymiar ześrodkowania góra-dół: uczucia, stabilność, organizacja.
Kiedy te trzy wymiary są nam dostępne, mamy poczucie celowości i swobody w dążeniu do celu – cała nasza fizjologia (mózg, oczy, ręce itd.) reorganizuje się by wykonywać specyficzne zadania. Również emocje odczuwamy głęboko jako zorganizowane i swobodnie rozprzestrzenione w naszym ciele tak, że możemy w danym momencie myśleć racjonalnie. W dodatku jesteśmy gotowi do łatwiejszego przetwarzania informacji w sposób lateralny, z lewej półkuli do prawej i z prawej do lewej. Pełna integracja tych trzech aspektów tworzy całościową organizację mózgu i stanowi większy potencjał niż suma możliwości wszystkich części składowych. By je jednak skutecznie integrować potrzebny jest nam ruch. Współczesny świat stopniowo go ogranicza. W szkole znaczną część czasu dzieci spędzają w ławkach. Bycie w otoczeniu, które nieustannie ogranicza naturalną potrzebę ruchu staje się przyczyną stresów, stanów niepokoju i zahamowań. Stąd oparcie metody Gimnastyki mózgu na ruchu. Składa się ona z prostych, sprawiających przyjemność ćwiczeń, które zwiększają u uczniów umiejętność uczenia się całym mózgiem. Ponad to umożliwiają uczniom włączenie tych jego części, które były uprzednio niedostępne. Zmiany zachowania i zmiany w zakresie uczenia się niejednokrotnie bywają natychmiastowe i głębokie, gdy dzieci odkrywają, w jaki sposób można odbierać informacje i wyrażać siebie. Wykonywanie ćwiczeń daje możliwości łatwiejszego uczenia się przez:
- wzrost rozumienia,
- poprawienie zdolności organizacyjnych,
- usprawniają percepcję wzrokowo ruchową i słuchowo ruchową,
- poprawienie pamięci długo i krótkoterminowej,
- wzmocnienie koordynacji i współpracy półkul mózgowych,
- ułatwiają rozwój abstrakcyjnego myślenia,
- wspomagają pozytywne nastawienie i równowagę emocjonalną.

Przykłady gimnastyki mózgu:

Każdą aktywność zaczynamy od rutynowego stanu gotowości, który nazywamy PACE - skrót od pierwszych liter angielskich słów "positive" - pozytywny, "active" - aktywny, "clear" - jasny, "energetic" - energetyczny. Taka sekwencja gotowości uczenia się jest zazwyczaj stosowana na początku dnia szkolnego, aby efektywnie przygotować uczniów do nauki. W stan gotowości wprowadzamy się czterema ćwiczenia i wstępnymi:

Pozycja Dennisona (pozytywność) - przywraca równowagę po stresach, tak emocjonalnych, jak i zewnętrznych.

Ruchy naprzemienne (aktywność) - aktywizują jednocześnie prawą i lewą półkulę mózgową.

Punkty na myślenie (jasność) - usuwają hamowanie ruchu oczu przy pomocy obniżenia napięcia w tylnych mięśniach szyi, które ma źródło we wzrokowo potylicznych obszarach mózgu.

Picie wody (energetyczność) - woda jest medium, które podwyższa potencjał elektryczny w błonach komórkowych, konieczny dla funkcjonowania sieci nerwowej.

Leniwe ósemki do pisania.
Leniwe ósemki do pisania to ćwiczenie z ołówkiem i kartką papieru, przeznaczone do doskonalenia pisemnej komunikacji. Są doskonałe do ustanowienia potrzebnego rytmu i płynności dla dobrej koordynacji ręka - oko. Aby wykonać leniwe ósemki należy narysować na papierze lub tablicy płynnym nieprzerwanym ruchem symbol nieskończoności (położona ósemka). Zaczynamy pośrodku, najpierw malujemy w stronę przeciwną do ruchu wskazówek zegara, do góry, z tyłu i dookoła, potem zgodnie ze wskazówkami zegara. Pięć lub więcej powtórzeń wykonuje się każdą ręką osobno, a następnie dwoma rękami razem. Czynność ta rozluźnia mięśnie dłoni, rąk i ramion, a także sprzyja wodzeniu wzrokiem. Leniwe ósemki są bardzo pomocne przy tak zwanej blokadzie pisemnej. Kiedy dzieci zaczynają czuć się zestresowane podczas prac pisemnych (wtedy ich myślenie jest jednopółkulowe), robią palcami na ławkach parę leniwych ósemek i doświadczają integracji obydwu półkul, wtedy łatwiej przychodzi im udzielenie odpowiedzi pisemnej.

Słoń.
Słoń jest jednym z najbardziej integrujących ćwiczeń gimnastyki mózgu. Wykonuje się je przez położenie lewego ucha na lewym ramieniu i wyprostowanie lewej ręki jakby trąby. Przy rozluźnionych kolanach ręka maluje w polu środkowym wzór leniwej ósemki, zaczynając od środka, na zewnątrz i dookoła z oczami śledzącymi ruch końców palców. Dla osiągnięcia większego efektu, ćwiczenie to powinno być wykonywane powoli trzy do pięciu razy z lewym uchem na ramieniu i tyle razy z prawym uchem na ramieniu. Słoń w zrównoważony sposób aktywuje wszystkie obszary układu umysł - ciało. Doznania wzrokowe aktywują płat, a jeżeli dodane są odgłosy słonia - również obszar słuchowy w płacie skroniowym. Dla dzieci przechodzących chroniczne infekcje ucha, ćwiczenie to stanowi wyzwanie, ale po kilku tygodniach ćwiczeń zauważa się wyraźne wyniki poprawy równowagi i stabilności. Słoń jest również zalecany dla dzieci z zaburzeniami koncentracji, ponieważ ćwiczenie to wspomaga pełną aktywację tworu siatkowego, tym samym poprawiając uwagę.

Kapturek myśliciela.
Kapturek myśliciela pobudza cały mechanizm słuchu i wspomaga pamięć. Wykonuje się go przez kilkakrotne odwijanie uszu z góry do dołu. Zamykamy oczy i przez kilka minut słuchamy: czy słyszymy tak samo obydwoma uszami? Czy jedno ucho wydaje się nam większe? Czy słyszenie jest wyraźniejsze? Czy niektóre dźwięki są przytłumione? Odwijamy uszy około trzech razy po każdej stronie i zamykamy oczy. Zauważamy różnicę. Kapturek myśliciela jest bardzo przydatny, kiedy uczeń musi przypomnieć sobie techniczną informację podczas pisania. Jest również pomocny w zapamiętywaniu informacji.

Energetyczne ziewanie.
Energetyczne ziewanie wykonuje się masując mięśnie wokół stawu skroniowo-żuchwowego. Staw ten znajduje się do przodu od otworu słuchowego. Łączy on szczękę z żuchwą. Przez staw przebiegają pnie pięciu głównych nerwów czaszkowych, które zbierają informacje czuciowe z całej twarzy, mięśni oczu, języka i ust, aktywizują wszystkie mięśnie twarzy, oczu i ust odpowiedzialne za wydawanie głosu. Wspomaga efektywność werbalizacji i komunikacji.

Akumulator.
Akumulator jest ćwiczeniem wydłużającym i pogłębiającym oddychanie, co zwiększa pobór tlenu, rozluźnia mięśnie szyi i ramion oraz wspomaga swobodny przepływ płynu mózgowo - rdzeniowego w centralnym układzie nerwowym. Akumulator pobudza cały organizm. Aby wykonać to ćwiczenie należy położyć dłonie na stole przed sobą. Obniżyć brodę do piersi, czując napięcie z tyłu szyi i rozluźnione ramiona. Biorąc głęboki oddech należy pochylić się do przodu z głową podnosząc brodę do góry i do tyłu pozwalając plecom wygiąć się. Robimy wydech i kładziemy brodę na piersi.

Agnieszka Kowalewska, pedagog, Prywatny Ośrodek Terapii Pedagogicznej Kubos

Bibliografia:
Dennison P. E., Dennison G., Gimnastyka mózgu przewodnik dla uczniów i nauczycieli, Warszawa 2005.